İç Anadolu'nun kadim yerleşim merkezlerinden biri olan Aksaray, sadece kendi şehir adıyla değil, ilçelerinin taşıdığı geçmişle de dikkat çekiyor. Kentin adının Selçuklu Sultanı II. Kılıçarslan’ın yaptırdığı "Ak Saray"dan geldiği güçlü bir tarihsel gelenek olarak aktarılsa da, kentin ilçeleri Cumhuriyet dönemindeki isim değişikliklerinden Selçuklu kervansaraylarına, eski Türk boylarından komutan rivayetlerine kadar uzanan zengin bir hikâyeyi bünyesinde barındırıyor. Peki Aksaray’ın ilçelerinin kökeni? Sırayla kökenlerine gelin birlikte bakalım.
Ağaçören: Önce Panlı, sonra Ağaçören
Bugün Ağaçören olarak bilinen ilçe, Osmanlı döneminde ve 15. yüzyıl kaynaklarında "Panlı" adıyla geçiyordu. Bu tarihi isim 1961 yılına kadar resmen kullanıldı. Cumhuriyet dönemindeki düzenlemeyle yeşil dokusuna atfen "Ağaçören" adını aldı.
“Ağaçören” ismi iki Türkçe kelimenin birleşimi gibi görünse de, resmi kaynaklar isim değişikliğinin ayrıntılı gerekçesini açıklamıyor. Bu nedenle adın “ağaçlık alandaki eski yerleşim” anlamına geldiği yönündeki açıklamayı kesin tarihî bilgi olarak vermek yerine bir isim yorumu olarak değerlendirmek daha doğru.
Eskil: Eski kaynaklarda “Eski İl”
Tuz Gölü’nün güneyinde yer alan ve antik yerleşim izleri taşıyan Eskil’in adı, İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü kayıtlarında ve eski arşivlerde "Eski İl" olarak geçiyor. İlk yerleşim alanının Gâvur Ören bölgesi olduğu bilinen ilçe, adını bu köklü geçmişinden alıyor.
Gülağaç: Ağaçlı’dan Gülağaç’a
Arkeolojik geçmişi binlerce yıl öncesine dayanan Gülağaç, 1957 yılında belediye statüsü kazandığında "Ağaçlı" adını taşıyordu. Aksaray’ın 1989'da yeniden il olmasının ardından, 1991 yılında ilçenin adı resmi kararla "Gülağaç" olarak güncellendi.
Güzelyurt: Gelveri’den “Güzelyurt”a
Aksaray turizminin göz bebeği olan ilçe, antik dönemde "Karballa", yakın tarihte ise “güzel su” anlamına gelen "Gelveri" olarak anılıyordu. Günümüzdeki "Güzelyurt" ismi 1965 yılında kullanılmaya başlandı.
Ortaköy: Adını konumundan mı aldı?
Anlamı ilk bakışta "iki köyün arasındaki yerleşim" gibi görünse de Ortaköy Kaymakamlığı verilerine göre ilçe, "Eyüpeli" adını taşıyan tarihi bir yerleşimin kalıntıları ve mirası üzerine kuruldu.
Aksaray’ın en dikkat çekici isimlerinden biri de Sarıyahşi.
Adının kökeni efsanelere dayanan Sarıyahşi’de anlatılan güçlü bir rivayete göre; yaralanan Türk komutanı Yahşi Han ve askerleri bölgeye sığınır. Komutanın burada vefat etmesinin ardından "Sarı" olan yerleşimin adı, Eski Türkçe'de "güzel, iyi" anlamına gelen "Yahşi" kelimesiyle birleşerek Sarıyahşi halini alır.
Sultanhanı: İsmini görkemli kervansaraydan aldı
İlçeler arasında ismi en net ve görkemli bir yapıya dayanan yerleşim Sultanhanı'dır. İlçe, adını Anadolu Selçuklu Sultanı I. Alâeddin Keykubad tarafından 1228-1229 yıllarında inşa ettirilen, bölgenin ve Anadolu'nun en büyük kervansarayı olan tarihi Sultan Hanı’ndan almaktadır.