Allah ne açıkladı, biz ne biliyoruz?
İnsan nasıl yaratıldı? Evrim teorisine inanmak Kur’an’a aykırı mıdır? Evrime inanan bir insan müşrik olur mu?
Bu sorulara cevap ararken önce Allah’ın Kitapta ne açıkladığına bakalım.
1. El-Kitap insanın yaratılışı hakkında ne söylüyor?
Hicr 15:26–29’da insanın çamurdan yaratılması, biçimlendirilmesi ve ruh üflenmesi anlatılır.
Âl-i İmrân 3:59’da Âdem’in topraktan yaratıldığı bildirilir.
Mü’minûn 23:12–14 ve Hac 22:5’te insanın gelişim aşamalarından söz edilir.
Bu ayetler yaratılış hakkında bilgi verir. Ancak modern evrim teorisinin açıkladığı biyolojik mekanizmaları ayrıntılı biçimde tarif etmez.
2. İlk insan kaç kişiydi?
A‘râf 7:11’de Allah, “Sizi yarattık, sonra size biçim verdik” buyurur ve ardından Âdem’den söz eder.
Nisâ 4:1’de ise insanlığın tek bir nefisten ve onun eşinden yaratılması anlatılır. A‘râf 7:189 ve Zümer 39:6’da da benzer ifadeler bulunur.
Bu ayetleri birlikte okumalıyız. Ancak ilk yaratılışta kaç biyolojik insan bulunduğu ve ilk nesillerin nasıl çoğaldığı açıkça ayrıntılandırılmaz.
Bu nedenle birden fazla ilk insanın yaratılmış olması ihtimalini araştırabiliriz; fakat bunu Allah’ın kesin hükmüymüş gibi sunamayız.
3. Evrim teorisi ne söylüyor?
Bilimsel evrim teorisi, canlıların nesiller boyunca değiştiğini ve insanların diğer canlılarla evrimsel akrabalığı bulunduğunu açıklar. Bilimsel bulgular, insan türünün uzun bir evrimsel geçmişe sahip olduğunu destekler.
Bazı insanlar evrimi Allah’a inanarak kabul eder; bazıları ise ateist bir dünya görüşüyle yorumlar. Evrim teorisini kabul etmek, tek başına Allah’ı reddetmek anlamına gelmez.
4. Evrime inanmak insanı müşrik yapar mı?
Lokmân 31:13’te şirk büyük bir haksızlık olarak nitelenir. Nisâ 4:48’de de Allah’a ortak koşma konusu ele alınır.
Bir insanı yalnızca evrim teorisini kabul ettiği için müşrik ilan etmek, bu ayetlerden çıkarılabilecek açık bir hüküm değildir. Bilimsel bir açıklamayı kabul etmek ile Allah’a ortak koşmak aynı şey değildir.
5. Allah’ın açıkladığı bize yeter
İşte burada temel ölçümüzü hatırlayalım.
İsrâ 17:15’te Allah, elçi göndermeden azap etmeyeceğini bildirir. Bakara 2:286’da ise Allah’ın hiç kimseye gücünün yettiğinden fazlasını yüklemeyeceği açıklanır.
Bu ayetlerden hareketle şunu söyleyebiliriz: Allah’ın bildirdiği hükümlerle, bizim merak ettiğimiz fakat Kitapta ayrıntısı açıklanmayan konuları birbirine karıştırmamalıyız.
Allah ne açıkladıysa bana yeter. Açıklamadığı ayrıntılarda ise kesin hüküm vermek zorunda değilim.
Bir insan, Kitapta açıklanmamış bir ayrıntıyı bilmiyor diye suçlanamaz. Bir konuda araştırma yapmak, farklı ihtimalleri değerlendirmek ve kesin bilgi bulunmayan yerde hükmü askıda tutmak insanın düşünme özgürlüğünün bir parçasıdır.
Bu, Allah’ın açıkladığı hükümleri yok saymak değildir. Tam tersine, Allah’ın bildirdiğiyle bizim yorumumuzu birbirinden ayırmaktır.
6. Sonuç
El-Kitap insanın yaratılışını anlatır; bilim canlıların biyolojik geçmişini araştırır. Bu iki alan arasındaki ilişkiyi incelerken ne ayetlere söylemedikleri şeyleri söyletmeli ne de bilimsel bulguları peşinen reddetmeliyiz.
Nisâ 4:82’nin çağrısıyla ayetleri düşünerek ve karşılaştırarak değerlendirelim.
Allah’ın açıkladığına bağlı kalalım; açıklamadığı ayrıntıları kesin hükme dönüştürmeyelim. Bilmediğimizden dolayı insanları suçlamayalım.
