Yek bud, yek nabud…
Bir varmış, bir yokmuş,
Allah’tan başka hiçkimse yokmuş.
Masallar böyle başlarmış işte.
Bir sözle zamanın kapısı aralanır, dünya henüz kurulmamış bir âlem gibi sessizce bekler, sonra bir hikâye çıkıp gelirmiş yokluğun içinden.
Yek bud, yek nabud…
Bir varmış, bir yokmuş.
Varmakla yok olmak arasında, söylenmiş bir söz kadar ince bir yerde başlarmış bütün hikâyeler.
Kimin anlattığı, ne zaman başladığı bilinmezmiş.
Ama her anlatılışında yeniden doğarmış masal; bir başka gecede, bir başka dilde, bir başka kalbin içinde.
Ve anlatıcı söze böyle başlarmış:
Yek bud, yek nabud…
Bir varmış, bir yokmuş.
Allah’tan başka hiçkimse yokmuş…
Halkbilimi açısından masal; genellikle belirli bir zaman ve mekâna bağlanmayan, olağanüstüolay ve kişilerin yer alabildiği, kuşaktan kuşağa sözlüolarak aktarılan anonim anlatıdır.
Devler, periler, konuşan hayvanlar, sihirli nesneler gibi unsurlar masallarda sık görülür.
Sosyolojik açıdan ise masal, bir toplumun değerlerini, korkularını, beklentilerini ve dünya tasarımını yeni kuşaklara aktarmasının yollarından biridir.
Yani masal yalnızca eğlendirmez; toplumun “iyi nedir, kötünedir, adalet nedir, insan nasıl davranmalıdır?” gibi sorularına da sembolik cevaplar verir.
Belki de masal, ilk çağların ilk sanatıdır…
Karanlığın ortasında ateşler yakılıp anlatıcının uydurup canlandırdığı bir sanat.
İlk kayıt yok ama MÖ2 bin yıla kadar uzanan Mezopotamya metinleri, insanlığın çok eski dönemlerden beri olağanüstüve öğretici hikâyeler anlattığını gösteriyor.
Daha sonraki dönemlerde Hindistan'daki Panchatantra, Yunan dünyasındaki Ezop'a atfedilen fabllar ve Avrupa'nın sözlümasal gelenekleri ortaya çıkıyor.
Fars anlatı geleneğinde bu kapı bazen şu sözlerle açılır:
“Yek bud, yek nabud…”
Bir varmış, bir yokmuş.
Allah’tan başka hiçkimse yokmuş.
Bir cümleyle gerçek dünyanın kapısı kapanır, anlatının dünyasının kapısı açılır.
Ama belki de masalın asıl sırrı şudur:
İnsan, binlerce yıldır hikâye anlatıyor; çünküyalnızca yaşamak yetmiyor.
Yaşadıklarına bir anlam vermek istiyor.
