Din Kan mı İster, Bilinç mi?

İnsanlık tarihi boyunca insanlar Allah’a yaklaşmak için birçok ritüel üretmiştir.

Kimi ateşe çocuk attı, kimi insan kurban etti, kimi hayvan kanını kutsadı.

Fakat Kur’an’ın anlattığı Allah: kana muhtaç değildir, ete muhtaç değildir, ritüellere bağımlı değildir.

Kur’an’ın merkezinde: akıl, vicdan, adalet, merhamet,  paylaşım, bilinç vardır.

Bu yüzden “kurban” konusu da yeniden düşünülmelidir.

1. Kur’an’ın Merkezinde Takva Var

Kur’an çok net bir ölçü koyar: “Onların etleri ve kanları Allah’a ulaşmaz. Allah’a ulaşan sizin takvanızdır.” (Hac 37)

Bu ayet çok büyük bir gerçeği anlatır: Allah’a ulaşan: kesilen et değil, akan kan değil, gösterişli ritüel değil, insanın bilinç ve sorumluluğudur.

Demek ki mesele: hayvan kesmek değil, insanın iç dünyasıdır.

2. Takva Nedir?

Takva: korkuyla yaşayan insan olmak değildir.

Takva: duyarlı olmak, haksızlıktan kaçmak, israf etmemek, aç insanı düşünmek, yetimi korumak, merhametli olmak, Allah’ın verdiği nimetin farkında olmaktır.

Bir insan: yıl boyunca açları unutup, sadece yılda bir gün hayvan kesiyorsa, Kur’an’ın anlattığı bilinç sorgulanabilir.

Çünkü Kur’an: sürekli paylaşımı emreder.

3. Hac Dönemindeki Kurbanın Tarihsel Bağlamı

Kur’an’daki kurban ayetleri incelendiğinde konu çoğunlukla: hac, yolculuk, misafirlik, toplu buluşma, yoksulları doyurma bağlamında geçer.

O günün dünyasında: buzdolabı yoktu, market yoktu, lojistik yoktu.

Çölde binlerce insan bir araya geldiğinde: hayvan kesmek aynı zamanda: beslenme, dayanışma, toplu ihtiyaç giderme anlamı taşıyordu.

Yani kurban: bugünkü gibi bağımsız bir “kan ritüeli” değil, daha çok sosyal paylaşım aracı görünümündedir.

4. Kur’an Herkese Her Yıl Kurban Emri Vermez

Kur’an’da: “İslam’ın şartı” “Kesmeyen günahkâr” “Her Müslüman yılda bir hayvan kesecek” şeklinde açık bir hüküm yoktur.

Ayrıca: hangi yaşta olacak, kaç ortak olacak, hangi dua okunacak, hangi mezhebe göre olacak gibi ayrıntılar da yoktur.

Bu durum önemli bir gerçeği düşündürür: Eğer konu dinin değişmez direği olsaydı, Kur’an bunu çok açık ve ayrıntılı anlatırdı. Çünkü Kur’an: önemli konuları gizli bırakmaz.

5. Allah İsrafı Sevmez

Kur’an’da tekrar tekrar: “israf etmeyin” denilir.

Çünkü israf: nimeti değersizleştirir, adaleti bozar, ihtiyaçtan fazlasını tüketir. Bugün ise milyonlarca hayvan: sadece birkaç güne sıkıştırılmış dev organizasyonlarla kesiliyor.

Bunun sonucu: tüketim baskısı, ekonomik yük, gösteriş, gereksiz yarış, bazen çöpe giden etler olabiliyor.

Bu durum insanların şu soruyu sormasına neden oluyor: “Yardım neden yılın tamamına yayılmıyor?”

Bu soru akla uygundur. Çünkü açlık: sadece bir ayda ortaya çıkmaz.

Yoksulluk: takvimle çalışmaz. İnsan: her gün ihtiyaç sahibidir.

6. Kur’an’ın Ruhu: Sürekli Paylaşım

Kur’an’ın sosyal mesajı çok nettir. Allah sürekli: yetimi, yoksulu, borçluyu, yolda kalmışı, aç insanı hatırlatır. Ve bunu yalnızca belirli günlere bağlamaz.

Bu gelenek bir kaç güne değil 12 aya 365 güne yayılırsa belki amacına ulaşır, ihtiyaca göre olunca israfda olmaz, üremenin de önü kesilmez. 

Demek ki: ekmek vermek, su ulaştırmak, giysi sağlamak, eğitim desteklemek, insanı ayağa kaldırmak da Allah yolunda harcamadır. Kur’an’ın ruhu: hayatı paylaşmaktır.

7. Din Fıtrata Aykırı Olmaz

Allah’ın dini: akla, vicdana, doğaya, merhamete aykırı olamaz.

Çünkü Kur’an insanı: düşünmeye çağırır. Eğer bir uygulama: insanı düşünceden uzaklaştırıyor, vicdanı zorluyor, korkuya dönüştürülüyor, gösterişe çevriliyor, ekonomik baskıya dönüşüyorsa, orada yeniden düşünmek gerekir.

Kur’an’ın istediği: robotlaşmış ritüeller değil, bilinçli insanlardır.

8. Kurbanın özü ne olabilir?

Kur’an’dan çıkan genel tablo şunu gösterir: Kurbanın özü: paylaşım, şükür, dayanışma, ihtiyaç giderme, Allah’ın nimetini başkalarıyla paylaşmadır. Hayvan kesmek ise, o dönemin şartlarında bunun araçlarından biri olabilir.

Ama amaç: insana faydadır. Çünkü Allah: kan değil, adalet ister. Et değil, merhamet ister. Gösteriş değil, takva ister.

Sonuç

Kur’an’a göre din: anlaşılır, akla uygun, vicdanla uyumlu, insanı diri tutan bir yol olmalıdır.

Kurban konusu da: yalnızca hayvan kesmeye indirgenince, Kur’an’ın büyük sosyal mesajı daralır.

Oysa Kur’an’ın ruhu: açın doyduğu, yetimin korunduğu, nimetin paylaşıldığı, israfın olmadığı, insanın bilinç kazandığı bir toplum oluşturmaktır.

Ve belki de asıl soru şudur: Allah insanın elindeki bıçağa mı bakar, yoksa kalbindeki merhamete mi?